واکاوی تاب‌آوری خانوارهای ساکن در روستاهای مرزی شهرستان هیرمند

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

چکیده
در سال‌های اخیر، تغییرات اقلیمی و بحران‌های زیست‌محیطی به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها برای جوامع روستایی تبدیل شده است. روستاهای مرزی شهرستان هیرمند، با ویژگی‌های خاص جغرافیایی و اجتماعی، با مشکلاتی نظیر کمبود منابع آب، فقر و ناپایداری اقتصادی مواجه‌اند. تاب‌آوری، توانایی و مهارت‌های جوامع انسانی در مقابله با بلایا را مورد تأکید قرار می‌دهد. امروزه دولت‌ها تلاش می‌کنند به‌جای تمرکز صرف بر مدیریت سازه‌ای، از ترکیبی از روش‌های سازه‌ای و غیرسازه‌ای بهره بگیرند تا سکونتگاه‌ها، به‌ویژه جوامع روستایی، تاب‌آور شوند. هدف از این رویکرد، کاهش آسیب‌پذیری شهرها و روستاها و تقویت توانایی‌های شهروندان و روستاییان برای مقابله با خطرات ناشی از سوانح طبیعی است. این مسائل نه تنها بر کیفیت زندگی ساکنان تأثیر می‌گذارند، بلکه تاب‌آوری این جوامع در برابر بحران‌های آینده را نیز تهدید می‌کنند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاب‌آوری خانوارهای ساکن در روستاهای مرزی شهرستان هیرمند انجام شده است. این تحقیق بر پایه روش‌های ترکیبی توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای، اسنادی و پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش، سرپرستان خانوارهای ساکن در ۲۳ روستای نمونه شهرستان هیرمند را تشکیل داد که بر اساس فرمول کوکران، ۳۵۷ نفر به‌عنوان حجم نمونه به روش تصادفی انتخاب شدند. تجزیه و تحلیل داده‌ها با کمک نرم‌افزارهای SPSS، ArcGIS و Expert Choice و با استفاده از مدل MULTIMOORA و آزمون‌های یو من ویتنی و فریدمن انجام شد. نتایج پژوهش نشان داد که تفاوت معناداری در سطح تاب‌آوری بین روستاهای مورد مطالعه وجود دارد؛ به‌طوری‌که روستاهای گمشاد، قرقری و پیران بیشترین سطح تاب‌آوری و روستاهای میرجعفرخان، سنجرانی و دهمرده سیادک کمترین سطح تاب‌آوری را دارا هستند. نتایج آزمون یو من ویتنی نیز تأیید می‌کند که این اختلافات از نظر آماری معنادار هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Analysis of Household Resilience in Border Villages of Hirmand County

نویسندگان English

mohammad pirani
Fatimaeh Sheikh
Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, University of Zabol, City Zabol, Iran
چکیده English

In recent years, climate change and environmental crises have emerged as major challenges for rural communities. The border villages of Hirmand, with their specific geographical and social characteristics, face issues such as water scarcity, poverty, and economic instability. Resilience emphasizes the capacity of human societies to cope with disasters. Currently, governments are increasingly adopting a combination of structural and non-structural strategies to enhance settlement resilience, aiming to reduce vulnerability and strengthen the ability of citizens and villagers to manage risks from natural disasters. These challenges affect not only the quality of life of residents but also the long-term resilience of these communities. Accordingly, this study aimed to investigate household resilience in the border villages of Hirmand County. The research employed a descriptive–analytical approach, using library, documentary, and survey methods. The statistical population consisted of heads of households in 23 sample villages, with a sample size of 357 randomly selected individuals based on Cochran’s formula. Data were analyzed using SPSS, ArcGIS, and Expert Choice software, applying the MULTIMOORA model, as well as the Mann–Whitney and Friedman tests. The results indicate significant differences in resilience levels among the studied villages. Gamshad, Qarqari, and Piran exhibited the highest resilience, while Mirja'afarkhan, Sanjrani, and Dehmardeh Siadak showed the lowest levels. Mann–Whitney U test results confirmed that these differences are statistically significant.

کلیدواژه‌ها English

Resilience
Rural Households
Village
Hirmand

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 مهر 1404