تغییر کاربری اراضی و بهره‌برداری نامناسب از زمین، از مهم‌ترین چالش‌های توسعه پایدار در مناطق شهری و پیرامونی است که می‌تواند امنیت غذایی، کیفیت محیط زیست و کشاورزی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. بررسی و تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی، به‌ویژه در شهرستان‌های پرجمعیت و مجاور کلان‌شهرها، برای مدیریت بهینه زمین و برنامه‌ریزی شهری ضروری است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و پیمایشی–کمی بوده و از ابزار پرسشنامه برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شده است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران ۳۵۵ نفر تعیین شد و روش نمونه‌گیری به‌صورت تصادفی سیستماتیک انجام گرفت. داده‌ها با بهره‌گیری از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری شدند و پرسشنامه خودساخته با مقیاس لیکرت نیز برای تکمیل اطلاعات به کار گرفته شد. تحلیل و ارزیابی داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و GIS انجام گرفت. همچنین، پایایی پرسشنامه با روش ضریب آلفای کرونباخ ارزیابی شد (اجتماعی و فرهنگی ۰٫۷۱، انسانی ۰٫۷۷، زمین‌شناسی و محیطی ۰٫۷۴ و اقتصادی ۰٫۷۱) و روایی آن با نظر کارشناسان تأیید شد. نتایج پژوهش نشان داد که شهرستان شهریار، از یک سو به علت نزدیکی به کلان‌شهر تهران و از سوی دیگر به علت افزایش جمعیت، نیاز به مسکن، نوسانات بازار و نقش دلالان زمین، دچار ساخت‌وساز بی‌رویه و تغییر کاربری اراضی کشاورزی شده است. همچنین، بهره‌برداری نامناسب از خاک، مانند شخم غیر اصولی و بهره‌برداری بیش از حد، باعث کاهش کیفیت و بازدهی خاک شده است. تغییر کاربری اراضی یکی از چالش‌های اصلی تهدیدکننده آینده کشاورزی کشور است که در صورت مدیریت نامناسب، مشکلات جدی ایجاد می‌کند. یافته‌های حاصل از تحلیل عاملی نشان داد که هزینه‌های تولید و به‌صرفه نبودن کشاورزی، سختی کشت، درآمد فعالیت‌های رقیب کشاورزی، مشکلات طبیعی، عدم توازن میان روستا و شهرها، شیب اراضی، نقش دانش بومی، فاصله تا شهر، افزایش جمعیت و سودجویی دلالان از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی در شهرستان شهریار هستند.