جغرافیا و پژوهش های شهری

مقایسه تطبیقی بین گردشگری شهری و پایداری محیطی (نمونه‌های مورد مطالعه: شهرهای شرقاط و تکریت)

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

منیژه لاله‌پور 1
هوشنگ سرور 1
احمد عبدالعزیز عبدالوهاب 2

1 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

https://doi.org/10.22130/gur.2026.2085102.1040
چکیده
پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی وضعیت گردشگری شهری و پایداری محیطی در دو شهر شرقاط و تکریت انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها از طریق پرسش‌نامه طیف لیکرت پنج‌درجه‌ای از 220 نفر از شهروندان (111 نفر از تکریت و 109 نفر از شرقاط) جمع‌آوری شده است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از آزمون تی دو نمونه مستقل و آزمون لوین استفاده گردیده است. شاخص‌های مورد بررسی شامل ابعاد اقتصادی گردشگری (میزان درآمد و تعداد گردشگران ورودی)، ابعاد اجتماعی (رضایت ساکنان)، کیفیت خدمات و زیرساخت‌های گردشگری، و شاخص‌های زیست‌محیطی شامل کیفیت هوا، آب آشامیدنی، مدیریت پسماند، کنترل آلودگی صوتی و حفاظت از منابع طبیعی بوده است. نتایج نشان داد که شهر تکریت در تمامی شاخص‌های مورد بررسی عملکرد بهتری نسبت به شرقاط داشته است. در بعد اقتصادی، میانگین درآمد از گردشگری در تکریت 92/3 در مقابل 75/2 در شرقاط و تعداد گردشگران ورودی 64/3 در مقابل 77/2 بوده است. رضایت ساکنان از توسعه گردشگری در تکریت 52/3 نسبت به 73/2 در شرقاط، کیفیت خدمات گردشگری 66/3 در مقابل 61/2 و زیرساخت‌های گردشگری 62/3 در مقابل 67/2 بوده است. در شاخص‌های زیست‌محیطی نیز تکریت برتری قابل‌توجهی نشان داده است: کیفیت هوا 70/3 در مقابل 68/2، وضعیت آب آشامیدنی 58/3 در مقابل 68/2، مدیریت پسماند 62/3 در مقابل 60/2، کنترل آلودگی صوتی 60/3 در مقابل 72/2 و حفاظت از منابع طبیعی 62/3 در مقابل 66/2. تمامی این تفاوت‌ها در سطح معناداری 000/0 تأیید شده‌اند. یافته‌ها نشان‌دهنده آن است که تکریت الگوی موفقی از توسعه گردشگری پایدار را تحقق بخشیده که در آن تعادل مطلوبی میان رشد اقتصادی و حفاظت محیطی برقرار شده است. این شهر از پتانسیل بالاتری برای توسعه گردشگری پایدار برخوردار بوده و شرایط مناسب‌تری برای جذب گردشگر و حفظ محیط زیست فراهم آورده است. در مقابل، شرقاط نیاز به بازنگری در سیاست‌ها و برنامه‌ریزی یکپارچه جهت بهبود وضعیت موجود دارد.

کلیدواژه‌ها

گردشگری شهری
پایداری محیطی
مقایسه تطبیقی
شرقاط
تکریت

عنوان مقاله English

A Comparative Analysis of Urban Tourism and Environmental Sustainability (Case Studies of Sharqat and Tikrit Cities)

نویسندگان English

Manijeh Lalehpour 1
Houshang Sarvar 1
Ahmad Abdulaziz Abdulwahab 2
1 a. Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Maragheh, Maragheh, Iran.
2 c. Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Maragheh, Maragheh, Iran.
چکیده English

This study aims to conduct a comparative analysis of the status of urban tourism and environmental sustainability in the cities of Sharqat and Tikrit. The research adopts a descriptive–analytical approach, and the data were collected through a five-point Likert-scale questionnaire distributed among 220 residents (111 from Tikrit and 109 from Sharqat). Data analysis was performed using the independent samples t-test and Levene’s test. The examined indicators include the economic dimensions of tourism (tourism-generated income and the number of incoming tourists), social dimensions (residents’ satisfaction), the quality of tourism services and infrastructure, as well as environmental indicators such as air quality, drinking water quality, waste management, noise pollution control, and the protection of natural resources. The results indicate that Tikrit outperformed Sharqat across all examined indicators. In the economic dimension, the mean tourism income in Tikrit was 3.92 compared to 2.75 in Sharqat, while the number of visiting tourists recorded means of 3.64 and 2.77, respectively. Residents’ satisfaction with tourism development was higher in Tikrit (3.52) than in Sharqat (2.73). Similarly, the quality of tourism services (3.66 vs. 2.61) and tourism infrastructure (3.62 vs. 2.67) showed superior performance in Tikrit. Regarding environmental indicators, Tikrit demonstrated a significant advantage: air quality (3.70 vs. 2.68), drinking water quality (3.58 vs. 2.68), waste management (3.62 vs. 2.60), noise pollution control (3.60 vs. 2.72), and protection of natural resources (3.62 vs. 2.66). All observed differences were statistically significant at the 0.000 level. The findings suggest that Tikrit represents a successful model of sustainable tourism development, achieving a desirable balance between economic growth and environmental protection. The city exhibits greater potential for sustainable urban tourism development and provides more favorable conditions for attracting tourists while preserving environmental quality. In contrast, Sharqat requires a reassessment of its policies and the adoption of integrated planning strategies to improve its current situation.

کلیدواژه‌ها English

Urban tourism
Environmental sustainability
Comparative analysis
Sharqat
Tikrit
  1. Afza, H., & Shamseddini, A. (2024). Assessing the tourism status of Shiraz metropolis based on environmental sustainability components in urban design. Journal of Iranian Urban Design Studies, 1(1), 55–74. https://doi.org/10.22099/udsi.2024.51462.1002. [In Persian]
  2. Al-Bashandi, S. Y. H. (2023). The challenge of sustainable tourism development and environmental preservation in the Islamic heritage city. https://www.researchgate.net/371727920
  3. Al-Mashhadani, B. A. H. (2022). Environmental sustainability in the global maritime transport sector and the challenges it faces. Journal of Economic Sciences, Management and Commercial Sciences, 15(2), 46–55. https://asjp.cerist.dz/en/article/209737
  4. Bakhti, F., & Behiyani, R. (2020). Desert tourism as a means to promote domestic tourism in Algeria: A case study of Tamanrasset Province. Journal of Advanced Economic Research, 5(2), 158–172. https://www.researchgate.net/publication/362580441
  5. Besbaa, A. Q., Douma, A. T., & Boudkhadkh, K. (2018). Environmental sustainability of the industrial enterprise. Journal of Economic Growth and Entrepreneurship, 1(1), 29–42. https://asjp.cerist.dz/en/article/122715
  6. Guo, W., & Liu, T. (2024). Research on the sustainable development of urban tourism economy: A perspective of resilience and efficiency synergies. SAGE Open. https://doi.org/10.1177/21582440241271326
  7. Hataminezhad, H., Ziari, K., Pourahmad, A., & Ghaemirad, T. (2020). Assessing the environmental sustainability of urban tourism: The case of Rasht city. Journal of Geography and Regional Planning, 10(1–2), 1-15. https://doi.org/10.17170/kobra-202110144904. [In Persian]
  8. Imhana, S., Al-Nas, S., Dawas, H., & Abdulsamad, I. (2025). Components of sustainable spatial development in the Jaghbub Oasis, eastern Libya: An analysis of opportunities and challenges. Journal of Human and Natural Sciences, 6(5), 221–240. https://doi.org/10.53796/hnsj64/12
  9. Khabiti, K., & Mounah, Y. (2017). The role of tax systems in achieving environmental sustainability: A case study of Algeria (1992–2015). Journal of Economic Integration, 5(1), 154–175. https://ddl.ae/book/read/7075767
  10. Khaje Nabi, F., Zand-Moghadam, M. R., & Karkeh-Abadi, Z. (2020). Analysis of social, cultural, economic, environmental, and institutional structures in the growth and development of urban tourism: Case study of Galougah city. Journal of Urban Ecology Research, 11(21), 13–28. https://elmnet.ir/doc/2901116-91331. [In Persian]
  11. Khalaf, S. K. F., & Mahdi, S. N. S. (2024). Green operations practices and their role in achieving environmental sustainability. Journal of Economic Dialogue, 3(1), 33–62. https://asjp.cerist.dz/en/article/248623
  12. Majebi, E., & Henry, A. (2023). Accessibility and attractiveness of urban green space for recreation tourism development and environmental sustainability in Abuja, Nigeria. https://www.researchgate.net/publication/376553
  13. Marhej, R. (2024). The role of ecotourism in supporting the economy of rural regions in Tartous Governorate: The case of Al-Qadmous area. https://ojs2.tartous-univ.edu.sy
  14. Mijaji, M. (2023). Environmental sustainability of residential neighborhoods in Algerian legislation: Idealism of the legal text and the issues of reality. Journal of Al-Mi’yār, 27(3), 490-509. https://doi.org/10.37138/almieyar.v27i3.5434
  15. Mukhayber, A. (2018). Mixed land use and its role in urban sustainability. Journal of Engineering and Sustainable Development, 12(5), 11–24. https://jeasd.uomustansiriyah.edu.iq/index.php/jeasd/article/view/394
  16. Panasiuk, A. (2020). Policy of sustainable development of urban tourism. Journal of Sport and Tourism, 27(2), 33–37. https://doi.org/10.2478/pjst-2020-0012
  17. Qalash, A., & Khentar, N. (2019). Performance evaluation of the Algerian tourism sector under the tourism development master plan: A comparative study with selected Arab countries. Journal of Economics and Finance, 5(1), 195–209. https://asjp.cerist.dz/en/article/86232
  18. Rezazadeh, S. M., Fani, Z., & Razavian, M. T. (2019). Urban environmental sustainability with a tourism approach (Case study: Darakeh neighborhood in District 1 of Tehran metropolis). Journal of Geography and Urban Spatial Development, 6(1), 39–61. https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1685152. [In Persian]
  19. Sabah, B., & Mamen, H. (2018). Ecotourism: A link between tourism investment and the environmental sphere to achieve sustainable development – Distinguished global and Arab examples of ecotourism. Journal of Financial, Accounting and Administrative Studies, 5(1), 721–742. http://dspace.univ-khenchela.dz:4000/items/1f1e3726-cfc2-48
  20. Sabbaha, S. (2022). Ecotourism in the Ha’il region. Journal of Humanities and Social Sciences, 14(3), 237–260. https://political-encyclopedia.org/library/8926
  21. Samira, A. S., & Fouzia, B. (2019). Activating tourism in Algeria with a focus on religious tourism and its components. Journal of Industrial Economics, 9(2), 83–98. https://asjp.cerist.dz/en/article/111945
  22. Tan, Q. (2023). Research on sustainable carrying capacity of urban tourism environment based on multi-objective optimization algorithm. Journal of Results in Engineering, 19(10), 101-114. https://doi.org/10.54097/mkdfmx21
  23. Tawahriya, M. (2025). Enhancing environmental sustainability in light of investment in green energy: The German experience as a model. Journal for Economic and Financial Studies, 9(1), 169–185. https://asjp.cerist.dz/en/article/267430
  24. Thawamriya, R., & Farriha, L. (2019). Ecotourism. https://www.researchgate.net/publication/333421285_alsyaht_albyyyt
  25. Zakiya, R. L., Rini, E. F., & Utomo, R. P. (2025). Local wisdom on urban tourism: (Surakarta urban art corridor case study). Journal of Local Wisdom: Jurnal Ilmiah Kajian Kearifan Lokal, 17(1), 32–49. https://doi.org/10.26905/lw.v17i1.13184
جغرافیا و پژوهش های شهری
دوره 2، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 57-77

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما