جغرافیا و پژوهش های شهری

ارزیابی وضعیت مؤلفه‌های مطلوبیت فضای شهری در سراب

نوع مقاله : مقاله مستخرج از پایان نامه

نویسندگان

اسماعیل چلنگری 1
امید مبارکی 2
زهرا افضلی گروه 3

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

2 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

3 گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

https://doi.org/10.22130/gur.2026.2080742.1034
چکیده
با بروز بحران‌های متعدد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، کالبدی و زیست ‌محیطی در شهرهای دنیا در نیمه دوم قرن بیستم که ناشی از رشد شتابان شهرنشینی و عدم ارائه طرح و برنامه مناسب بود، مطلوبیت فضای شهری به ویژه در کشورهای در حال توسعه تنزل یافته است. بر همین اساس در طول سال­های اخیر این موضوع به یکی از موضوعات بسیار اساسی در حوزه مطالعات انسان و همچنین محیط بدل شده است. ارزیابی کیفیت فضای شهری نه تنها بر طبق محیط عینی بلکه همین­طور برپایه درک افراد از محیطی که به آن متعلق هستند صورت می­پذیرد. بر همین اساس هدف پژوهش حاضر ارزیابی مطلوبیت فضای شهری سراب است. نوع تحقیق کاربردی و روش آن توصیفی – تحلیلی است. جمع آوری داده­ها به صورت پیمایشی و از طریق پرسشنامه بوده است. شهر سراب جمعیتی حدود 45031 نفر داشته، که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 380 پرسشنامه به صورت تصادفی در بین شهروندان بالای 15 سال توزیع شد. مؤلفه­های تحقیق شامل: زیست­محیطی (13 گویه)، دسترسی و آسایش (14 گویه)، زیبایی و بازنمایی هویت (13 گویه) و امنیت (10 گویه) بوده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و از آزمون های آماری تی تک نمونه‌ای، واریانس یکطرفه، رگرسیون گام به گام و توکی استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می­دهد که؛ وضعیت شهر سراب در تمامی مؤلفه‌های مورد بررسی، زیست محیطی (90/2)، دسترسی و آسایش (49/2)، زیبایی و بازنمایی هویت (62/2) و امنیت (94/2) کمتر از حد متوسط یعنی عدد 3 بوده است. در رابطه با مؤلفه­های تحقیق باید گفت که مؤلفه امنیت با مقدار بتای 179/0 در مطلوبیت فضاهای شهری سراب دارای اهمیت به­ نسبت بیشتری می­باشد و مؤلفه زیبایی و بازنمایی هویت با مقدار بتای 060/0 کمترین اهمیت را دارد. در نهایت فضای شهری سراب از نظر مطلوبیت وضعیت مطلوبی ندارد، بنابراین مدیران و برنامه­ریزان شهری سراب باید با مدیریت صحیح و کارآمد در راستای مطلوبیت بخشیدن به فضای شهری، موجبات رفاه، آسایش و امنیت شهروندان را فراهم آورند.

کلیدواژه‌ها

ارزیابی
فضای شهری
مطلوبیت
شهر سراب

عنوان مقاله English

Assessment of the status of urban space desirability components in Sarab

نویسندگان English

esmaeil chalangari 1
Omid Mobaraki 2
Zahra Afzali 3
1 Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Maragheh, Maragheh, Iran
2 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, University of Maragheh, Maragheh, Iran.
3 Department of Geography, Faculty of Social Sciences, University of Zanjan, Zanjan, Iran.
چکیده English

With the emergence of multiple social, cultural, economic, physical, and environmental crises in cities across the world during the second half of the twentieth century the desirability of urban space, particularly in developing countries, has declined. Accordingly, in recent years this issue has become one of the most fundamental topics within the fields of human and environmental studies. The evaluation of urban space quality is undertaken not only on the basis of the objective environment but also according to individuals’ perceptions of the environment to which they belong. In this regard, the present study aims to assess the desirability of the urban space of Sarab. The research is applied in nature and employs a descriptive–analytical method. Data were collected through a survey using a questionnaire. Sarab has a population of approximately 45,031 people, and based on Cochran’s formula, 380 questionnaires were randomly distributed among citizens over 15 years of age. The research components include environmental (13 items), accessibility and comfort (14 items), aesthetics and identity representation (13 items), and security (10 items). SPSS software was used for data analysis, employing statistical tests including the one-sample t-test, one-way ANOVA, stepwise regression, and Tukey’s test. The findings reveal that the status of Sarab across all examined components—environmental (2.90), accessibility and comfort (2.49), aesthetics and identity representation (2.62), and security (2.94)—was below the average threshold, namely the value of 3. Regarding the research components, the results indicate that the security component, with a beta value of 0.179, carries relatively greater importance in shaping the desirability of urban spaces in Sarab, whereas the aesthetics and identity representation component, with a beta value of 0.060, holds the least significance. Overall, the urban space of Sarab does not exhibit a desirable condition in terms of desirability. Therefore, urban managers and planners in Sarab must, through proper and efficient management, take measures to enhance the desirability of urban space and thereby ensure the welfare, comfort, and security of citizens.

کلیدواژه‌ها English

Evaluation
Urban Space
Desirability
Sarab City
1.       Alipour, R., Khademi, M., Senemari, M. M., & Rafieyan, M. (2012). Surveying Environment Quality Indicators in Detection of Interfering Priorities in the Deteriorated Fabric of Bandar Lengeh city. Journal of Bagh-e Nazar, 9(20), 13-22. [In Persian].
2.       Arzhangi, H., & Mohammadi, A. (2021). Evaluation of the urban environment quality; (Case Study: Region 4 of Ardabil City). Journal of Sustainable Development of Geographical Environment, 2(3), 1-18. doi: 10.52547/sdge.2.3.1. [In Persian].
3.       Bastani, S., & Malekipour, S. (2016). The effect of urban space to happiness of residents out of 9 districts in Tehran. Journal of Community Development (Rural-Urban), 8(1), 1-26. doi: 10.22059/jrd.2016.61174. [In Persian]
4.       Bishop, K., & Marshall, D0 (2017). Social Interactions and the Quality of Urban Public Space. Journal of  Encyclopedia of Sustainable Technologies, 10(2), 63–70. doi:10.1016/B978-0-12-409548-9.10177-0.
5.       Boroumand, M., Toghiani, S., & Saberi, H. (2019). Investigating the impact of urban space components on the formation of behavioral patterns (case study of Tehran Region 2). Journal of Environmental Planning, 12(47), 23-43. https://sid.ir/paper/373159/fa. [In Persian]
6.       Carmona, C., Heath, T. O., & Taner, T. S.(2003). Public Places, Urban Spaces, Architectural Press. New York: Paris. https://doi.org/10.4324/9780080515427
7.       Gholami, M., Saberi, H., Toghyani, S., & Shams, M. (2024). An Investigation into Desirable Urban Spaces and Its Role on Realization of the Theory of the Right to the City in Ahvaz Metropolis. Journal of GeoRes, 39 (2),129-138. http://georesearch.ir/article-1-1501-fa.html. [In Persian].
8.       Golkar, K. (2005). Guide to the landscape design phase in urban design. Journal of Fine Arts, 24(3), 25-36. [In Persian]
9.       Heydari, M. T., Rasoli, M., Sharifi, Z., & Moharrami, S. (2023). Explaining the desirability components of urban space in realizing the right to the city (Case study: Urmia). Journal of Human Geography Research, 55(3), 21-45. doi: 10.22059/jhgr.2022.340609.1008468. [In Persian].
10.    Hoseinianrad, A., & Molaei Qelichi, M. (2023). Investigating The Effect of Desirability of Urban Space Indices on The Realization of The Right to City (Case Study: Kashan). Environmant of Human Made Studies, 1(2), 199-221. doi: 10.30487/hmes.2023.1988258.1032. [In Persian]
11.    Khodayari Motlagh, S., Sharepour, M., & Tavallai, N. (2017). A study about the effect of desirability of urban space indicators on the realization of the right to city (the case study: Babolsar). Journal of Sociology of Social Institutions, 4(9), 189-225. doi: 10.22080/ssi.2017.1564. [In Persian]
12.    Kısar Koramaz, E., & Türkoğlu, H. (2018). Measuring and Understanding Urban Parks’ Contribution to Quality of Life in Istanbul. Journal of Social Indicators Research, 138(21), 335–351. doi:10.1007/s11205-017-1657-6.
13.    La Malva, F., Verso, V. R. L., & Astolfi, A.( 2015). Livingscape: a multi-sensory approach to improve the quality of urban spaces. Journal of Energy Procedia, 78(11), 37-42. doi:10.1016/j.egypro.2015.11.111
14.    Maroofi, S. (2020). Making appropriate of urban spaces for socio-cultural activities (case study: Bazaar of Tehran). Journal of Urban Design Discourse a Review of Contemporary Litreatures and Theories, 1(2), 109-117. [In Persian]
15.    Maroofi, S., & Bayazid, Q. (2021). Explaining and Analyzing the Stability of Community Spaces and Measuring the Effective Factors (A Case studyof Mahabad Family Park). Journal of Environmental based territorial planning (Amayesh), 13(51), 203-230. https://sid.ir/paper/391259/en. [In Persian]
16.    Nabizadeh Zolpirani, M., Azimi, N., & Mohammadpour, S. (2022). Assessing the quality of urban public spaces from social justice perspective (Case study of Rasht, Iran). Journal of Human Geography Research. 54(1). [In Persian]
17.    Omidiyan Kalashgarani, L., Saghafi Asl, A., Sattari Sarbangholi, H., & Faramarzi Asl, M. (2022). An Analysis of the Desirability of Social Functions of Urban Spaces: A Case Study on District 12 of Tehran Metropolis. Journal of Urban Structure and Function Studies, 9(31), 151-169. doi:10.22080/usfs.2022.22477.2197. [In Persian]
18.    Rafiei, A., Rezvani, I., & Karimi, M. (2013). Study of factors affecting the improvement of spatial quality of squares with an urban design approach. Journal of Tehran City Planning and Studies Center, 137(15). http://simkaco.pinfile.ir/file/8267. [In Persian]
19.    Rezaee, M., Tadayon, B., & Javanbakht Ghahfarokhi, M. (2023). Studying and evaluating of the desirability of urban spaces toward the psychic satisfaction of the elderly community the case study of Mellat Street, Shahrekord. Journal of Geographical Urban Planning Research (GUPR), 11(3), 79-98. doi: 10.22059/jurbangeo.2023.361322.1838. [In Persian]
20.    Shaerepour, M., Tavallaei, N., & Eslami, A. (2019). The Evaluation of Desirability of Urban Public Spaces among the Youth (Case study: Ghaemshahr City). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 14(3), 605-621. https://journals.iau.ir/article_667737.html. [In Persian]
21.    UN-Habitat. (2015). Global Public Space Toolkit: From Global Principles to Local Policies and Practice. Quality of Urban Life through Public Space.150. https://unhabitat.org.
22.    Wai Maa, K., MingMak, C., & Hai Ming, W. (2020). Effects of environmental sound quality on soundscape preference in a public urban space. Journal of Applied Acoustics, 171(17), 1-10. doi:10.1016/j.apacoust.2020.107570.
جغرافیا و پژوهش های شهری
دوره 2، شماره 4
زمستان 1404
صفحه 41-56

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما